|
Opleiding: 1926-1934
- Zijn voorbeeld was Leo Pauwelyn uit
Poelkapelle (broer van Jozefs vader) (Langemark 1878- Paotusou, China
29/12/1911). Deze was scheutist en missionaris te China
- Dankzij zijn oom wilde Jozef ook scheutist
zijn en naar China trekken, maar omdat de familie dit niet zag zitten door
de politieke spanningen aldaar, besloot hij toch om voor Belgisch Kongo te
kiezen. Hij zou wel scheutist worden.
- 1926-1928: Studeerde filosofie aan het
seminarie van Roeselare
- 1928-1929: Noviciaat in Scheut
- 8 september 1929: Geloften afgelegd
- 1929-1932: Studeerde theologie en Lingala
in Leuven
- 14 augustus 1932: priesterwijding te
Scheut Torhout
- Eremis in eigen dorp
èOost-Vleteren
- 1932-1933: Specialisatiejaar theologie in
Leuven
- 1933-1934: Studeerde pedagogie en
methodiek aan Scheut (te Torhout)
Koloniale tijd:
A/ Voor provinciaal overste: 1934-1950
- 24/08/1934: Eerste afreis naar Kongo
1) Met boot: Antwerpen
– Matadi (tussen
2 weken en 1 maand)
2) Met witte trein:
Matadi – Kinshasa (anderhalve dag)
9
Aangelegd door slaven
Verblijf in de
procuur (rust)
3) Met stoomboot:
Kinshasa – Lisala (±
10 dagen) langs Congostroom
Bracht in begin ook
eigen kledij mee, maar kon later kledij voor blanken kopen in Kinshasa
- 1934-1935: Leraar te Umangi; Louis Nganga
(latere bisschop) was één van zijn leerlingen.
- 17/6/1935:
beschrijving tocht Umangi-Bangabola
·
vorige woensdag aangekomen te Nieuw-Antwerpen
·
donderdag het water in
·
om 19.45 te Bonkula aangekomen
·
op “mesthoop” geslapen
·
vrijdag na de mis naar Likater
·
om tien uur met de piroog (prauw) aangekomen
te Lipoki
·
per fiets naar Banga
·
“Katje” was er niet
·
Namiddag te bed, want ziek en pijnlijke knie
- 1935-1947: leraar en directeur
te Bangabola
- op 7 juli 1935 kreeg hij nog steeds
emetine-inspuitingen voor zijn pijnlijke knie, maar hij zou de 8ste
wel aan zijn eerste retraite beginnen
- op 5/2/1946 waren er in Banga meer
manschappen nodig en was het zwaarste werk aan het bouwen van een kerk
gedaan. Een opvallend feit is dat hij spreekt over problemen die de zwarte
bevolking heeft met het monogaam huwelijk.
- de mensen in Banga waren hem het meest
genegen en hij was er het liefst van al
- naar huis teruggekeerd begin 1947
(overlijden vader?) en vervolgens teruggekeerd:
Het verloop van een terugreis: - Reizen naar Tunis en daar door
Witte Paters ontvangen
- Door Witte Paters naar
Carthago gevoerd en logeren in hun
missie
- Verder reizen naar El
Aden en daar in een Engels kamp
logeren
- Ongeveer een uur door rijden naar Wada Halfa
- Verder reizen naar Khartoem en er logeren bij een burger (in
dit geval bij een Griek)
- Verder reizen naar Juba en er een middagmaal nemen ( in dit
geval in een hotel)
- Verder reizen naar Stan (of Han?) en er even uitrusten
- Verder reizen naar Jabene en van daaruit met het vliegtuig
naar Lisala vertrekken)
- september 1947-1950: professor in het
groot regionaal seminarie Kabué (provincie Luluabourg)
·
woordenboek: Ditunga dia Kasayi SCHEUT;
Vocabulaire Luba-Français et Français-Luba; 126 p.; 2/4/1947
·
1947-1949: professor moraal
·
toen waren er in Kabwé 6 profs en 71 lln.
·
1949-1951: professor logica
·
Op het moment van zijn benoeming tot professor
logica uitte hij nog zijn wens om opnieuw werk in de brousse te doen, omdat
hij het studieleven niet meer gewend raakt, maar hij weet niet of dit hem na
2 jaar nog zou lukken. Later blijkt het tegendeel.
- algemene feiten uit deze koloniale tijd:
* elke 4 jaar had hij recht op verlof van 4-tal maanden
* hij werd aangesproken met ‘sango Jozef’ wat gewoon ‘pater
Jozef’ betekent.
B/ provinciaal overste: 1 januari 1951- 31 december
1955
-
1951-1955: Gedurende 1 termijn provinciaal overste te Lisala
-
in zijn eerste brief als overste (3 januari ’51 aan vicaris) zegt hij
meteen dat hij het als zijn taak ziet om zieke/stervende paters te bezoeken
en benoemt hij twee paters tot overste van hun parochies.
-
In een omzendbrief aan alle parochies laat hij op 1/3/’51 weten dat
hij de dagorde van de paters wijzigt: werken tot 17.15, avondgebed tot 17.45
en na avondeten uurtje verblijf op hun kamer (18.15-19.15)
-
Op 9/4/’51 laat hij in een brief aan een mede-overste weten dat hij 2
missies en een lagere school met internaat wil bijstichten.
-
Op 15/4/’51 laat hij ook weten dat er vanuit Londen een groep komt om
de cacaoplantages van Yakamba te keuren. Dit wijst erop dat hij de
plaatselijke economie wil bevorderen.
-
(omzendbrief 8/12/1951) Eind 1951 krijgt hij de goedkeuring van het
bisdom om 35 nieuwe scholen op te richten tussen 1951 en 1955. Hij vraagt
ook om de verslagen van aanplant en veekweek uit alle missieposten voor 1
januari naar hem te sturen (opnieuw blijkt hier zijn interesse) en hij wil
ook de bib van Boyange steunen door afgedankte boeken te sturen.
-
In zijn omzendbrief van 1/12/1952 schrijft hij letterlijk: “er is
hoge geldkost, dus verzorg de planten en het vee goed, want dat levert winst
op.”
-
Hij vraagt in oktober 1953 aan F. Bontinck om een geschiedenis van de
missieposten te maken.
-
Hij wilde in 1954 een kerk te Roby laten bouwen
-
1954: Kleine veestapel van het ras Dahomey, van de Kasai naar Gbosasa
gebracht dankzij een expeditie, samen met Victor Tanghe, die voor de garage
instond (bezorgen en onderhoud van de vrachtwagen). Deze koeien waren eerder
al geselecteerd uit Zuid-Afrika. Hij heeft dit (kleine) ras gekozen, omdat
het sterk was: hoefde alleen maar ontsmet te worden tegen teken en malaria
of waren er zelfs immuun voor. Bovendien moesten ze de dieren alleen van
zout en water te voorzien, voor de rest aten ze alles.In de bloeiperiode:
veestapel van 5000-6000 runderen, bewaakt door veewachters, maar daar is nu
niets meer van over.
-
Anekdote: Na het drinken van besmet water heeft pater Hoflack in 1954
te Bangabola tyfus (en aldus hoge koorts) opgedaan. Pater Pauwelyn besefte
dat hij het niet ging halen zonder dokter en haalde er toen de enige dokter
uit de streek bij, die in Mbaya (80 – 100 km van Binga) was. Hij is toen met
pater Hoflack over Libengi naar Kinshasa gevlogen voor verzorging in het
ziekenhuis.
-
In deze tijd herwerkte hij ook een boekje:
è
onderrichtingen aan de konfraters van het
vikariaat Lisala door P.M. Goetschalckx prov. Sup. ’46-’50; tweede herziene
uitgave door J. Pauwelyn, prov. Sup. ’51-’55; drukkerij Umangi-Lisala, 1955;
56 p.
è
Dit boek handelt over armoede, strengheid,
zuiverheid, blanken, rechtvaardigheid, … die paters-leerkrachten moeten in
acht nemen
-
Algemene zaken rond zijn tijd van provinciaal overste:
o
Taak: zorgen voor de
gezondheid van de confraters op elk vlak: voedsel, kledij, geneesmiddelen…
o
Werd er aangesproken met
“sango mokumi” (= pater provinciaal overste)
o
Heeft verschillende missies
gesticht of beïnvloed (geen kerken of ziekenhuizen gesticht) en nam vele
beslissingen.Hij hielp zelf niet mee aan het bouwen.
o
Hij was overste van Lisala,
wat nu het huidige Lisala + Budjala omvat, en dit voor een oppervlakte van
3x België
o
Het apostolisch vicariaat
Lisala bestond aan het begin van zijn taak uit de missieposten Lisala,
Mankanza, Umangi, Boso-Modanda, Mbaya, Boyange, Bumba, Ebonda-Alberta,
Bominenge, Boso-Manzi, Bangabola, Libanda, Bolongo, Yambuku, Yakamba, Bopako,
Bokonzi, Lokalema, Gbosasa, Roby en Binga.
o
De bevolking van Lisala
bestond vooral uit Soedanezen (Gbaka, Ngbandi en Banza) en Bantoes (Gombe,
Doko, Buza, Gens d’Eau en Mongo)
o
Naast het grootste deel van
Lisala dat door Scheutisten religieus geleid werd, werd er ook een deeltje
door de pères montfortains geleid.
C/ Na provinciaal overste: 1956-1974
-
1956: pastoraal werk te Gwaka (12000 inw. en bijna helemaal
katholiek)
-
1957-1974: Mgr. Kapittel (afgevaardigde bisschoppelijk korps in
missieposten): retraites en conferenties geven in 7 posten: Mankanza (Nieuw-Antwerpen),
Bangabola, Lisala, Gwaka, Binga, Yakamba en Roby.
è
hij begon in Binga, en tussen
1965 en 1970 bevond hij zich ook te Binga (dan samen met Gerard Hoflack)
è
had in zijn tweede periode te
Binga al last van zijn hart
è
Anekdote: heeft in Yakamba
eens een retraite van > 1uur gegeven over de betekenis van het kruisteken
è
1960: Onafhankelijkheid van
Kongo: streek van Binga was niet erg revolutionair (Lisala wel) de
Congolezen waren wel opgejut, maar grepen er niet naar de wapens
Rebellen Moulele
1
Rebellen Kisangani
9
Uit het zuiden van Kongo (Bas-Kongo)
* De geïnterviewde
paters en pater Jozef Pauwelyn zijn niet gevlucht.
*Ongeveer 700-1000 Scheutisten in Kongo.Er waren weinig / geen scheutisten
vermoord in Kongo.
è
Anekdote: Pater Pauwelyn
vroeg pater Hoflack om de toestand te bekijken in het (opstandige)
Lisala. Deze stemde toe, indien hij een goede bromfiets ter
beschikking kreeg. Kreeg bromfiets en na kort Lisala te
hebben bezocht, deelde hij mee 50 lijken te hebben geteld.
è
1960: Louis Nganga wordt
bisschop van Lisala.
Terug in België (1974-1979):
- 1974: Terugkomst uit Kongo
Is enkele maanden
(hulp)priester geweest in de streek van Veurne en omstreken om ingeschreven
te zijn in het bisdom en op die manier gemakkelijker pensioen te
krijgen en socius in Zuun voor opleiding paters was hij ook even.
- eind 1974 trok hij naar het rusthuis voor
scheutisten te Torhout
- 1975-1977: Rector van Scheut van Torhout
Is op eigen vraag
afgezet wegens hartklachten.
- anekdote: toen de Congolese minister van
Buitenlandse Zaken Bomboko eens aankwam te Zaventem en pater Pauwelyn daar
toevallig ook was, stapte hij meteen op hem toe om te weten hoe het met
‘zijn’ volk ging. Niemand zou dit durven doen, maar Pauwelyn had genoeg
aanzag om dit te mogen en dus deed hij het.
- vanaf begin juni 1979 verzwakte zijn hart:
hij was rap vermoeid, maar klaagde nooit en wilde overal bij zijn. Toch ging
hij zichtbaar achteruit.
- 28 juni 1979: Vergadering van
oud-missionarissen in Loppem: heeft er aangevraagd om de mis voor te
gaan, maar heeft dit wegens vermoeidheid niet gedaan. Hij heeft wel de
homilie gedaan (wat hij het liefst deed) en heeft een staande ovatie
gekregen.
- Eind juni 1979 te Zevekerke: Geestelijk
testament: “In simplicitate cordis, oblati universe”
“in eenvoud
van mijn hart wordt alles doorgebracht”
- in de nacht van maandag 2 op dinsdag 3
juli heeft hij een zware crisis doorgemaakt maar hij wilde niemand storen.
De volgende morgen heeft men er wel de doktor bij gehaald, die hem een dag
bedrust en enkele dagen huisarrest oplegde.
- die dagen at hij nog beneden samen met
anderen en ontving bezoek (o.a. neef-doktor en confraters), maar was toch
niet goed.
- op 6 juli vroeg hij om 17u de dokter, die
hem meteen naar de kliniek stuurde voor grondig onderzoek. Ondanks weinig
gevaar, moest hij toch op intensieve blijven, waar zijn toestand plots snel
verslechterde.
- Heeft op eigen dringend verzoek de
ziekenzalving gekregen van pater Piet Vandenbosch (hij zei op het einde al
‘rap rap’) en is daarna onmiddellijk in coma gegaan en dezelfde avond
overleden tussen 22 uur 22 uur 30.
- zijn lichaam werd bekleed met kazuifel en
albe en in een glazen sarcofaag gelegd in het rusthuis.
- donderdag 12 juli 1979: Grootste begrafenis van een scheutist te Torhout
ooit (wegens congé): 830 man in de kerk, waarvan >130 confraters. Meer dan
300 mensen op koffietafel uitgenodigd.
- om 16u werd hij te Oost-Vleteren begraven
achter de kerk.
- Bisschop van Lisala Louis Nganga was net
op weg om Pauwelyn te bezoeken, maar moest dus jammer genoeg de begrafenis
volgen. Hij schreef een uitgebreide afscheidsbrief.
- op een gedenkplaat in Vlamertinge voor hun
missionarissen staat ook zijn naam vermeld.
Karakter:
-
Was niet geschikt voor het leraar zijn: kon geen discipline
bijbrengen.
-
Liet zich toch niet doen: Toen hij terug naar Kongo ging na zijn
verlof gedurende de periode van de onafhankelijkheid, nam hij een revolver
mee.
-
Aangezien hij een boerenzoon was, interesseerde hij zich evenveel
voor de dieren (de veestapel) in de missies als voor de mensen.
-
Hij was heel welbespraakt en hield dus ook van het preken.
-
Hij was bekend om zijn stem “als een bazuin”.
-
Hij was een frequente roker (pijp en sigaretten).
-
Hij rookte zeer graag sigaren, in Kongo bij voorkeur sigaren van de
Kivudaten.
-
hij wenste een vlugge en goede dood, en deze heeft hij dan ook
gekregen.
-
Volgens Louis Nganga:
è
opgeruimd en vol van de
vreugde van de kinderen Gods
è
opwekkende stem
è
overtuigd dat in opbouw van
kerkelijke gemeenschappen voorrang moest gegeven worden aan de verkondiging
van het woord
è
vorming van een landeigen
clerus is belangrijk
è
eerst wilde hij mogelijke
priesters naar het seminarie sturen uit Umangi en Banga, later kon hij deze
zelf vormen te Kabwé
è
realist met doorzicht en
ervaring
è
hij stond achter de
zelffinanciering van de regio (bv. Veestapel)
Algemeen:
- Er waren meer zusters dan paters in de
missies.
- De Belgische kolonie was beter ingericht
dan de Franse, Britse… kolonies wat betreft scholen,
ziekenhuizen…
- als West-Vlaanderen een ei was, was Geluwe
de dooier (wegens aantal missionarissen vandaar)
- tegen malaria namen missionarissen kinine
of nivikine
|
