> Carto- en kalligrafie > Kalligrafie

.: Kalligrafie

De kaarten van Ortelius zijn een 'hemels genoegen' voor liefhebbers van kalligrafie. In de PO-les bestudeerden we de verschillende lettertypes die in kaarten gebruikt worden en daarna probeerden we zelf één en ander uit!

We vertrokken van de kaart Tartariae Sive Magni Chami uit ca 1570. Tartaria was van de middeleeuwen tot een eind in de 20e eeuw de benaming voor de streek die nu onder andere (delen van) Siberië, Mongolië, Tibet, China en enkele Russische republieken omvat. Het is een heel boeiende kaart die ons een aanblik biedt op het oosten!

Uit die kaart visten we een vijftal lettertypes op:

1 Open kapitalen

Door deze kapitalen zo te tekenen komen ze minder zwaar en zwart over en passen ze goed bij alle fijne lijntjes en fijnletters op de rest van de kaart. Typisch lettertype voor titels! De letters zijn heel ruim gespatieerd.

2 Humanistische kapitalen

= een soort Romeinse kapitalen met 'swashes' (uitlopers). Heel sierlijke letters, die heel grote kunde van de kalligraaf vragen! Ze nemen veel plaats in, wat ook de bedoeling is!

3 Romeinse kapitalen

= een imitatie door de Italiaanse humanisten van de Romeinse letters in steen. Elk leesalfabet heeft deze letters als kapitaal / beginletter!

De Romeinse kapitaal vinden we trouwens ook op de gedenkplaat voor Joe English aan de voorgevel van het college. Deze gedenkplaat is het werk van onze PO-leerkracht Frank Missant:

4 Romein

= een rechtopstaande letter voor een volle tekst. Was typisch voor de renaissance, maar is ook onze huidige druk- en leesletter, zoals in het heel bekende computerlettertype Times New Roman. Let op de andere spelling van de 's' in de tijd van Ortelius.

5 Humanistische cursief (italic)

= een hellende smallopende Italiaanse lettersoort. Zeer kalligrafisch! Wordt vaak gecombineerd met Romeinse kapitalen of humanistische kapitalen.

(bron kaart: http://library.ust.hk/res/lib-db/MAPS/disk1/PDF/IMG0030.pdf)

Zelf aan het werk

In de PO-lessen togen de leerlingen zelf aan het werk. Hier enkele voorbeeldjes van onze eerste kalligrafische kunstwerkjes. De leerlingen werkten met humanistische kapitalen en lieten zich ook inspireren door het werk van Paul Klee, die vaak ook letters inkleurt in zijn werk.

Link met Paul Klee (Zwitserse moderne schilder, 1879-1940)

Een van de favoriete speeltjes van humanisten à la Ortelius is de ROMEINSE KAPITAAL. Tijdens de PO-lessen van het eerste collegejaar leerden we zien welke eenvoudige vorm-principes er schuilen achter 2000 jaar oude Romeinse grafstenen. En achter de kapitalen van onze leesletters (denk aan TIMES, PALATINO, enz.): een viertal letters (O,Q ,A en V) zijn een vierkant breed, andere (B, E, F, K, L, P, R en S) vullen een half vierkant terwijI de resterende letters (C, G, H, ...) 4/5 van een vierkant in beslag nemen.

Deze kennis hebben we gebruikt voor het vormgeven van een oud, Latijns gezegde ("Zij die zelf de weg niet kennen, willen anderen de route tonen") met Romeinse kapitalen op een groot stuk karton. Nadat de tekst op een foutloze manier was uitgetekend met potlood, hebben we de vele geometrische vakjes OP EEN ZEER INTUITIEVE MANIER (nogal girlie, eigenlijk) met kleuren ingeschilderd. Het resultaat is een kunstwerkje à la PAUL KLEE. Deze Zwitserse kunstenaar maakte in 1918 met waterverf het kleine schilderijtje "EINST DEM GRAU DER NACHT ENTTAUCHT..." (Klee Foundation, Bern, zie hiernaast). De tekst van een gedicht werd bij Klee het schilderwerk zelf. De individuele letters verliezen hun leesbaarheid en worden louter vormpjes, die met kleur zijn gevuld of omgeven. Het is een van de vele speelse, half-kinderlijke vondsten, die van Paul Klee zo' n uitzonderlijk kunstenaar maakten. En die hem tot een onuitputtelijke inspiratiebron voor kunstenaars (en leraars plastische opvoeding maken). Slimme jongens, die Romeinen! Fijne kerel, die Paul Klee!

Dezelfde manier van werken gebruikten we ook bij het schilderen van drie andere teksten: "WIE ALTIJD RECHTDOOR GAAT, LOOPT ZEKER VERLOREN" en "A BON CHEVAL BON ENTRAINEMENT". Op grootformaatkarton vulden we de regels met tekst in HUMANISTISCHE CURSIEF- zonder wit tussen de regels te laten. Aan dit schilderen met plat kalligrafie-penseel gingen enkele weken van intensief kalligraferen — met kalligrafiestiften — vooraf. Zonder voldoende oefening is een mooie kalligrafie onmogelijk. A bon cheval ....