> Wereldbeelden > introductie

.: De wereld van de wereldbeelden...

Is inleiding op het project, met dank aan pedagogisch begeleider Luk Van Canneyt voor de tips! Waarin aan bod kwamen: platte en bolle aarde, geo- en heliocentrisme, Ptolemaus, Copernicus, Pythagoras, Aristoteles, Mercator, Ortelius, kaartprojecties en het begrip wereldbeeld!

Internetzoekopdracht (met beknopte antwoorden)

1 Wat is geocentrisme? En wie is de echte uitvinder?

• Aarde is centrum van het universum. Aristoteles

2 Wat is heliocentrisme? En wie is de echte ‘uitvinder’?

• Zon is centrum van ons zonnestelsel. Copernicus

3 Wat is een T-O kaart?

• De zee wordt voorgesteld als een cirkel O. De T binnenin stelt de wereld voor met de continenten Europa, Afrika en Azië

4 Plaats de volgende figuren chronologisch in de tabel (de oudste eerst) en geef aan in welke categorie(ën) we ze kunnen rangschikken.
Copernicus / Ptolemaus / Aristoteles / Pythagoras / Galilei

* Ptolemaeus: zijn 'Cosmographia' of 'Geographia' was een gids voor het maken van kaarten, die de basis zou worden voor de eerste atlassen uit de renaissance!

5 Waarom botste het heliocentrisme op weerstand van de katholieke kerk?

• Aarde is volgens de bijbel het middelpunt van het heelal, een stelling die in kerkelijke middens bleef standhouden tot in de tijd van Copernicus en Galilei

6 Wat wordt afgebeeld op de islamitische wereldkaart?

• Richting naar en afstand tot Mekka vanuit 141 steden; geen grenzen, gebergtes, rivieren of zeeën

7 Wat is het belang van Ortelius?

• Eerste wereldatlas: Theatrum Orbis Terrarum (1570): een bundeling van 53 kaarten van meesters, met bronvermelding. Geen eigen kaarten, wel allemaal in dezelfde stijl, + ordening naar continent, streek en staat

8 In welke zin is Mercator voor de cartografie nog belangrijker dan Ortelius?

• Tekende zelf kaarten, o.a. een wereldkaart, en is ook verantwoordelijk voor de 'Mercatorprojectie'!

9 Wat is een wereldbeeld nog meer dan een wereldkaart?

• Opvatting die de mens heeft over hoe de wereld is of zou moeten zijn (dus ook politiek, religieus, ...), op basis van eigen ervaringen of waarnemingen

10 Hoe kun je in die optiek het wereldbeeld van Ortelius omschrijven als je het volgende (gedicht van Heyns) leest en de afbeelding van zijn Theatrum Orbis Terrarum uit 1570 bekijkt:

"Europa, siet ghy als Keyserinne van waerden, Met Croone ende Scepter int opperste ghestelt;"
"America, leydt onder haer onbeschaemt naeckt, Die als Barbarisch by menschen vleesch leeft en groeyt;"

• Europa zwaait de plak, Amerika is barbaars (cf. de schaars geklede indianen die er gevonden werden!)

Enkele afbeeldingen

Deze T-O-kaart uit de middeleeuwen toont slechts de bereikbare kant van de bolle aarde (alternatief voor de platte aarde), omdat men dacht dat niemand een klimaatzone bij de evenaar naar de andere kant kon oversteken.	17e-eeuwse islamitische wereldkaart met Mekka als centrum

Het geocentrisch wereldbeeld volgens Ptolemaeus, met de aarde in het middelpunt	Een schetsmatige kaart uit de 12e eeuw met een denkbeeldige oceaan die de evenaar omringt

Middeleeuwse kaart met Jeruzalem, de stad van God, als centrum	Het heliocentrisch wereldsysteem van Nicolaus Copernicus